سبک زندگی

زندگی به سبک انتظار

سبک زندگی انسانمنتظر از سایرین متمایز است. زمینه سازی برای ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) هویتخاصی به دیدگاه ها و گرایش ها و رفتارهای فرد مسلمان می دهد. یعنی اگر در نظربگیریم که سبک زندگی یک فرد منطبق بر آموزه- های اسلام است، این دیدگاه شیعیدرباره حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه) و زمینه سازی برای ظهور ایشان مانند نختسبیحی همه اجزای زندگی مومنانه آن فرد را به هم متصل می کند و به آن جهت می دهد.در این نوشتار به بررسی کلی درباره سبک زندگی زمینه ساز ظهور حضرت مهدی (علیهالسلام) می پردازیم.

مفهوم سبک زندگی منتظرانه

سبک زندگیمجموعه ای از عملکردهاست که بر اساس بینش ما به زندگی شکل می گیرد و فرد با بهرهگیریاز آنها، افزون بر رفع نیازهای جاری خود، روایت خاصی از هویت شخصی خود را در برابردیگران، مجسم میسازد. و در واقع از این نظر میان قشرهای گوناگون اجتماعی، تمایز بهوجود میآورد. یکی از صاحب نظران بر اساس دیدگاه رهبر معظم انقلاب در تعریف سبکزندگی می گوید(١):
«سبک زندگی، مجموعه ای نظام مند از فعالیتهاست که از بینشها، گرایشها و کنشهایاشخاص بر میخیزد و به همین مناسبت، مقام معظم رهبری تأکید می کند که «رفتاراجتماعی و سبک زندگی، تابع تفسیر ما از زندگی است. هدف زندگی چیست؟ هر هدفی که مابرای زندگی معین کنیم، به طور طبیعی، متناسب با خودش، یک سبک زندگی برای ما بههمراه دارد»

به این ترتیباگر زمینه سازی برای ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) در اولویت اهداف زندگی انسانمسلمان شیعه مذهب قرار گیرد و با علم و معرفت نیز همراه باشد، علایق، گرایش ها وعملکرد فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. در واقع این هدفمقدس، اهداف جزئی تر زندگی را دوباره تعریف می کند و بر این اساس سبک خاصی از زندگیشکل می گیرد.

سبک زندگی زمینه سازانه

انتظار برتمام مسئولیت های دینی سایه می افکند و آن را در نسبتی خاص با امام زمان (علیهالسلام) قرار می دهد. در واقع سبک زندگی انسان منتظر، بر اساس تکالیف دینی تعریفشده است، با این تفاوت که نیت ما را در انجام اعمال دینی تغییر می دهد و تکامل میبخشد. پس شاخصه و مولفه اصلی فرهنگ انتظار همهآن تکالیفی است که در تعالیم دینی آمده است و هیچ تغییری در وظایف و تکالیفمان بهوجود نمی آید و تنها وظیفه ما سخت تر شده است و از آن طرف فضیلت های ما هم برترشده است و به همین جهت، مردم زمان غیبت، اگر به وظایف خود عمل کنند، برترین مردمدر تمام دوران هستند. بر اساس روایات:
اگر روزى هیچ کس از اولاد امام حسین (علیه السلام) را نبینید، از خداوند استعانتطلبید و به طریقه و سنتی که عمل میکردید، توجه نموده از آن پیروى نمائید...(3)

اگر زمینه سازیبرای ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) در اولویت اهداف زندگی انسان مسلمان شیعه مذهبقرار گیرد و با علم و معرفت نیز همراه باشد، علایق، گرایش ها و عملکرد فرد را تحتتاثیر قرار می دهد. در واقع این هدفمقدس، اهداف جزئی تر زندگی را دوباره تعریف می کند و بر این اساس سبک خاصی از زندگیشکل می گیرد.

بنابراین فرهنگانتظار، همان تمامیت اسلام ناب محمدی است که در دوران غیبت به طور خاص، با انتظارامامی که غایب است، خودش را نشان می دهد. در واقعفرد منتظر تکالیف دینی را با این نیت انجام می دهد که در دوران غیبت نیز از امامخویش اطاعت کند و به تبع آن ظرفیت ولایت پذیری را در خود بالا ببرد و زمینه ظهورایشان را فراهم کند. در این زمینه همچنین گفته شده است:
ما به عنوان شیعه منتظر در دوران غیبت، باید به این باور رسیده باشیم که اماممهدی(عجل الله تعالی فرجه)، با وجود غیبت ظاهری، امام، حیّ و حاضر و ناظر و شاهدبر اعمال ماست و آن حضرت یک تکالیفی از ما میخواهد که باید به آنها عمل کنیم.امام غایب ما، امام مهدی (علیه السلام)، حجت خدا و منجی موعود است. امام به عنوانحجت الهی، معیار و شاخص است و ما وظایفی نسبت به آن حضرت بر عهده داریم. بقیه حجتهایالهی، معمولاً در جامعه خودشان حاضر بودند؛ اما این امام، این ویژگی را دارد کهغایب است و با وجود غیبتش، مردم موظف به اطاعتش شدهاند و معیار سنجش عملکرد افراددر دوران غیبت نیز اطاعت از امام است؛ یعنی مردم در دوران غیبت، با وجود غیبتظاهری امام، باید حرمت امامشان را پاس بدارند و مطیع او باشند.(4)

جهت بخشی نگاه منتظرانه به سبک زندگی

بنابرایناگر انتظار را به معنای دست روی دست گذاشتن و صرفا چشم به راه آینده بودن تعریف نکنیمو آن را به نوعی تلاش جهت زمینه سازی برای ظهور بدانیم، نگاه منتظرانه از دو دیدگاهبه سبک زندگی ما جهت می بخشد؛یکی از این نظر که انسان همان گونه که در برابر حجتهای آشکار الهی تکلیف دارد، در مقابل امام غایب هم مکلف به اطاعت است و دیگر از آنجهت که باید خودش و جامعه را برای پذیرش حضور و ظهور حضرت مهدی (علیه السلام)آماده کند وگرنه غفلت از این مهم ظهور ایشان را به تاخیر می اندازد. در واقع همیندو نیت در سبک زندگی اسلامی ما نفوذ می کند و آن را تکامل می بخشد.

کسی که به تکالیف دینی تنها از آن جهت می نگرد که دردین به رعایت آن دستور داده شده است، با کسی که وظایف دینی را به مثابه خشت هاییمی داند که در هر لحظه بنای رفیع ظهور را تکمیل می کند، این دو نگاه از نظرانگیزشی در یک سطح نیستند. امام صادق (علیه السلام) می فرماید:

هر کس که ازبودنش در شمار یاران امام قائم شادمان است باید به انتظار باشد و با همین حالانتظار به پرهیز و اخلاق نیکو رفتار کند. پس اگر اجلش فرا رسید و امام قائم پس ازمرگ او قیام کرد پاداش او همانند پاداش کسى است که امام قائم را درک کرده باشد پسکوشا باشید و به انتظار بنشینید گوارا باد برشما اى گروهى که مشمول رحمت خدائید.(5)

یعنی عمل همراه با ورع و برخورداری از فضایل اخلاقی،باید رویکردی منتظرانه داشته باشد و کسی که می خواهد از اصحاب امام مهدی (علیهالسلام) به شمار آید، باید حتی در ورع و اخلاق پسندیده، به این معنا توجه داشتهباشد که اینها در نسبتی خاص با امام زمان (علیه السلام) و برای فراهم شدن زمینههای ظهور است.(6)

شاخصه ومولفه اصلی فرهنگ انتظار همه آن تکالیفی است که در تعالیم دینی آمده است و هیچتغییری در وظایف و تکالیفمان به وجود نمی آید و تنها وظیفه ما سخت تر شده است و ازآن طرف فضیلت های ما هم برتر شده است و به همین جهت، مردم زمان غیبت، اگر به وظایفخود عمل کنند، برترین مردم در تمام دوران هستند.

جزئیاتی از سبک زندگی مهدوی

در میان روایات مهدوی یکسری از روایات، جزئیات بیشتریاز تربیت و سبک زندگی مهدوی را نشان می دهند. در این بخش به صورت کلی به روایاتیاشاره می کنیم که هر کدام از زاویه ای، ویژگی هایی را که در آمادگی برای ظهورموثرند، روشن می سازند. بدیهی است که این ویژگی ها فرع بر موضوعی است که در فوقدرباره سبک زندگی زمینه ساز گفته شد. یعنی درست است که سبک زندگی زمینه ساز براساس الگوی کامل دینی است و فراتر از آن تعریف نمی شود. ولی مواردیوجود دارد که در تعجیل ظهورموثر ترند. بی شک این موارد از جهت اولویت بندی در سبکزندگی زمینه ساز سرآمدند. در ذیل برخی از این دسته روایات آمده است:
روایاتی که درباره ویژگی هاییاران حضرت مهدی (علیه السلام) از لحاظ زهد، بصیرت، عبادت و ولایت پذیری، شجاعت و...آمده است.
روایاتی که درباره ویژگی های دولت و حکومت حضرت پس از ظهور سخن می گوید، بعضا دراین روایات درباره ویژگی هایی که افراد پس از ظهور کسب می کنند و یا درباره ویژگیهای اجتماعی آن دوران سخن گفته شده است. بر اساس این روایات نیز می توان اولویتهای سبک زندگی زمینه ساز را مشخص کرد.(7)
همه روایاتی که درباره انتظار و منتظران و همچنین شیعیان در عصر غیبت، توصیه هاییدارد. به عنوان نمونه می توان به پایداری بر دین، خواندن دعاهای خاص، چنگ زدن بهمحبت اولیای الهی و دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان خدا اشاره کرد.
روایاتی که درباره تهیه تیر و رباط و امثال آن توصیه می کنند و همچنین روایاتیدرباره گروه یا گروه هایی که برای ظهور حضرت مهدی (علیه السلام) زمینه سازی میکنند.
روشن است که آن چه در فوق گفته شد شامل همه مسئولیت های دینی فرد منتظر، اعم ازفردی و اجتماعی می باشد. اصولا بسیاری از روایاتی که در قسمت پایانی به آن اشارهشده است در حوزه مسائل اجتماعی سبک زندگی منتظرانه را مشخص می کند.

پی نوشت:

1) مصاحبه با دکتر ابراهیم شفیعی سروستانی، نشریه معارف.
2) مشرق موعود نصرت الله آیتی ، زمینه سازی ظهور، چیستی، چگونگی.
3) بحار الانوار، ج 51، ص 136: فَإِنْ أَصْبَحْتُمْ یَوْماً لَا تَرَوْنَ مِنْهُمْأَحَداً فَاسْتَعِینُوا بِاللَّهِ وَ انْظُرُوا السُّنَّةَ الَّتِی کُنْتُمْعَلَیْهَا فَاتَّبِعُوهَا.
4) ابراهیم شفیعی سروستانی، نشریه معارف.
5) نعمانی، الغیبه، ص 200 : مَنْ سَرَّهُ أَنْ یَکُونَ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِفَلْیَنْتَظِرْ وَ لْیَعْمَلْ بِالْوَرَعِ وَ مَحَاسِنِ الْأَخْلَاقِ وَ هُوَمُنْتَظِرٌ فَإِنْ مَاتَ وَ قَامَ الْقَائِمُ بَعْدَهُ کَانَ لَهُ مِنَ الْأَجْرِمِثْلُ أَجْرِ مَنْ أَدْرَکَهُ فَجِدُّوا وَ انْتَظِرُوا هَنِیئاً لَکُمْأَیَّتُهَا الْعِصَابَةُ الْمَرْحُومَة .

6) نصرت الله آیتی، مشرق موعود.
7) برای مطالعه بیشتر در این زمینه ر.ک: مهدویت و اهداف نظام تربیتی اسلام نویسنده: صالحی،غلامرضا، مجله مشرق موعود.