معنای «جاهدت » درزیارت عاشورا

معنای «اللهم العن العصابة التی جاهدت الحسین»

برخی معتقدند استفاده از واژگان «جاهدت» برای دشمنان امامحسین(ع) صحیح نیست زیرا واژه «جهاد» در جنگ با اهل حق مورد استفاده قرار نمیگیرد،بلکه همیشه جنگ با اهل باطل را «جهاد» میخوانیم و به منابعی استناد میکنند که درارتباط با این فراز از زیارت عاشورا: «اللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصَابَةَ الَّتِیجَاهَدَتِ الْحُسَیْن »، بجای کلمه «جَاهَدَت» از واژگان «حَارَبَت» استفاده کردهاست: «اللَّهُمَّ الْعَنِ الْعِصَابَةَ الَّتِی حَارَبَتِ الْحُسَیْن ».[1]

در تحلیل ایننظر باید گفت که هرچند شاید بتوان با کمی اغماض این مطلب را – آن هم ازنگاه عرف - در ارتباط با خود واژه «جهاد» پذیرفت، اما لزوماً هر واژهای که از ریشه«جهد» استخراج میشود (مانند جاهدت) اینگونه نیست که مفهومی مقدس از آن برداشت شودچنانکه در قرآن کریم، تلاش والدین برای گمراه کردن فرزندشان نیز با واژگانی ازریشه «جهد» بیان شده است:

«وَ إِنْ جاهَداکَ لِتُشْرِکَ بی ما لَیْسَ لَکَ بِهِعِلْمٌ فَلا تُطِعْهُم».[2]

«جهاد» از «جهد» به معنای «سختی» و «مشقّت» است.[3] «جاهدتالعدوّ»؛ یعنى در جنگ با دشمن مشقّت را بر خود هموار کردم.[4] این معنا و مفهوم همدر بعد مثبت و هم در بعد منفى به کار گرفته مىشود. البته، از آنجا که در جنگنهایت تلاش همراه با مشقت و سختی وجود دارد، این واژه در جنگ و نبرد هم به کار مىرود؛لذا ممکن است واژههاى جهاد و مجاهده در فرهنگ قرآن و روایات همیشه در جنگ اهل حقبا باطل کاربرد داشته باشد، ولى این بدان معنا نیست که اگر «جاهد» در معناى اصلىخود، یعنى «تلاش» به کار رفت، حتماً باید در جهت مثبت باشد.

بهترین دلیل بر این سخن مواردی است که استعمال «جاهد»در قرآن به معناى تلاش در جهت منفى است که بدان اشاره کردیم.

بنابر این درعبارت موجود در زیارات هم واژه «جاهدت» میتواند صحیح باشد و هم واژه «حاربت» و تاحد زیادی معنای آن دو نیز به هم نزدیک است. بر این اساس جمله «اللّهم العن العصابةالّتی جاهدت الحسین…» به معنای جهادمقدس نیست تا کاربرد آن در مورد دشمنان امام حسین(ع) ابهامآمیز باشد بلکه اینواژگان، بازگو کننده تلاش آن گروه ستمکار در برابر سیدالشهدا است و معنایش ایناست که، خداوندا، لعنت فرست بر کسانی که تمام تلاش خویش را در برابر سیدالشهدا وبراى کشتن آنحضرت به کار گرفتند. و این معنا از «جاهدت» درست است و مشکلى ندارد.

پی نوشت ها

[1]. ابن قولویه، جعفر بن محمد، کاملالزیارات، محقق، مصحح، امینی، عبد الحسین، ص 178، نجف اشرف، دار المرتضویة، چاپاول، 1356ش.
[2]. عنکبوت، 8.
[3]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق، داودی، صفوانعدنان، ص 208، دمشق، بیروت، دارالقلم ، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.
[4]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی ، محمد جواد،ج 2، ص 55، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.